13. Lokavaggo
1. Daharabhikkhuvatthu
Hīnaṃ
V2.91P3.161M2.104 dhamman ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ daharabhikkhuṃ ārabbha kathesi .Aññataro kira thero daharabhikkhunā saddhiṃ pātova visākhāya gehaṃ agamāsi .
Visākhāya gehe pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ dhuvayāgu niccapaññattā hoti .
Thero tattha yāguṃ pivitvā daharabhikkhuṃ nisīdāpetvā sayaṃ aññaṃ gehaṃ agamāsi .
Tena ca samayena visākhāya puttassa dhītā ayyikāya ṭhāne ṭhatvā bhikkhūnaṃ veyyāvaccaṃ karoti .
Sā tassa daharassa udakaṃ parissāventī cāṭiyaṃ attano mukhanimittaṃ disvā hasi , daharopi taṃ oloketvā hasi .
Sā taṃ hasamānaṃ disvā ‘‘ chinnasīso hasatī ’’ ti āha .
Atha naṃ daharo ‘‘ tvaṃ chinnasīsā , mātāpitaropi te chinnasīsā ’’ ti akkosi .
Sā rodamānā mahānase ayyikāya santikaṃ gantvā ‘‘ kiṃ idaṃ , ammā ’’ ti vutte tamatthaṃ ārocesi .
Sā daharassa santikaṃ āgantvā ,‘‘ bhante , mā kujjhi , na etaṃ chinnakesanakhassa chinnanivāsanapārupanassa
P3.162 majjhe chinnakapālaṃ ādāya bhikkhāya carantassa ayyassa agarukan ’’ ti āha .Daharo āma , upāsike , tvaṃ mama chinnakesādibhāvaṃ jānāsi , imissā maṃ ‘‘ chinnasīso ’’ ti katvā akkosituṃ vaṭṭissatīti .
Visākhā neva daharaṃ saññāpetuṃ asakkhi , napi dārikaṃ .
Tasmiṃ khaṇe thero āgantvā ‘‘ kimidaṃ upāsike ’’ ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā daharaṃ ovadanto āha –
‘‘ apehi , āvuso , nāyaṃ chinnakesanakhavatthassa majjhe chinnakapālaṃ ādāya bhikkhāya carantassa akkoso , tuṇhī hohī ’’ ti .
Āma , bhante , kiṃ tumhe attano upaṭṭhāyikaṃ atajjetvā maṃ tajjetha , maṃ ‘‘ chinnasīso ’’ ti akkosituṃ vaṭṭissatīti .
Tasmiṃ khaṇe satthā āgantvā ‘‘ kiṃ idan ’’ ti pucchi .
Visākhā ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ ārocesi .
Satthā tassa daharassa sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā ‘‘ mayā imaṃ daharaṃ anuvattituṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā visākhaṃ āha –
‘‘ kiṃ pana visākhe tava dārikāya chinnakesādimattakeneva mama sāvake
M2.105 chinnasīse katvā akkosituṃ vaṭṭatī ’’ ti ?Daharo tāvadeva uṭṭhāya añjaliṃ paggahetvā
V2.92 ,‘‘ bhante , etaṃ pañhaṃ tumheva suṭṭhu jānātha , amhākaṃ upajjhāyo ca upāsikā ca suṭṭhu na jānantī ’’ ti āha .Satthā daharassa attano anukulabhāvaṃ ñatvā ‘‘ kāmaguṇaṃ ārabbha hasanabhāvo nāma hīno dhammo , hīnañca nāma dhammaṃ sevituṃ pamādena saddhiṃ saṃvasituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
167.
‘‘ Hīnaṃ
P3.163 dhammaṃ na seveyya , pamādena na saṃvase ;Micchādiṭṭhiṃ na seveyya , na siyā lokavaḍḍhano ’’ ti .
Tattha hīnaṃ dhamman ti pañcakāmaguṇaṃ dhammaṃ .
So hi hīno dhammo na antamaso oṭṭhagoṇādīhipi paṭisevitabbo .
Hīnesu ca nirayādīsu ṭhānesu nibbattāpetīti hīno nāma , taṃ na seveyya .
Pamādenāti sativossaggalakkhaṇena pamādenāpi na saṃvase .
Na seveyyāti micchādiṭṭhimpi na gaṇheyya .
Lokavaḍḍhanoti yo hi evaṃ karoti , so lokavaḍḍhano nāma hoti .
Tasmā evaṃ akaraṇena na siyā lokavaḍḍhanoti .
Desanāvasāne so daharo sotāpattiphale patiṭṭhahi , sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti .
Daharabhikkhuvatthu paṭhamaṃ .