6. Pamattāpamattadvesahāyakavatthu
Appamatto
M1.166 pamattesūti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto dve sahāyake bhikkhū ārabbha kathesi .Te kira satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā āraññakavihāraṃ pavisiṃsu .
Tesu eko kira kālasseva dārūni āharitvā aṅgārakapallaṃ sajjetvā daharasāmaṇerehi saddhiṃ sallapanto paṭhamayāmaṃ visibbamāno nisīdati .
Eko appamatto samaṇadhammaṃ karonto itaraṃ ovadati ,‘‘ āvuso , mā evaṃ kari , pamattassa hi cattāro apāyā sakagharasadisā .
Buddhā nāma sāṭheyyena ārādhetuṃ na sakkā ’’ ti so tassovādaṃ na suṇāti .
Itaro ‘‘ nāyaṃ vacanakkhamo ’’ ti taṃ avatvā appamattova samaṇadhammamakāsi .
Alasattheropi
P1.261 paṭhamayāme visibbetvā itarassa caṅkamitvā gabbhaṃ paviṭṭhakāle pavisitvā ,‘‘ mahākusīta , tvaṃ nipajjitvā sayanatthāya araññaṃ paviṭṭhosi , kiṃ buddhānaṃ santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā uṭṭhāya samaṇadhammaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vatvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā nipajjitvā supati .Itaropi majjhimayāme vissamitvā pacchimayāme paccuṭṭhāya samaṇadhammaṃ karoti .
So evaṃ appamatto viharanto na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Itaro pamādeneva kālaṃ vītināmesi .
Te vuṭṭhavassā satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Satthā tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ,‘‘ kacci , bhikkhave , appamattā samaṇadhammaṃ karittha , kacci vo pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pattan ’’ ti pucchi .
Paṭhamaṃ pamatto bhikkhu āha –
‘‘ kuto , bhante , etassa appamādo , gatakālato paṭṭhāya nipajjitvā niddāyanto kālaṃ vītināmesī ’’ ti .
‘‘ Tvaṃ pana bhikkhū ’’ ti .
‘‘ Ahaṃ , bhante , kālasseva dārūni āharitvā aṅgārakapallaṃ sajjetvā paṭhamayāme visibbento nisīditvā aniddāyantova kālaṃ vītināmesin ’’ ti .
Atha naṃ satthā ‘‘ tvaṃ pamatto kālaṃ vītināmetvā ‘ appamattomhī ’ ti vadasi , appamattaṃ pana pamattaṃ karosī ’’ ti āha .
Puna pamāde dose , appamāde ānisaṃse pakāsetuṃ ,‘‘ tvaṃ mama puttassa
P1.262 santike javacchinno dubbalasso viya , esa pana tava santike sīghajavasso viyā ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha – 29.
‘‘ Appamatto
V1.149M1.167 pamattesu , suttesu bahujāgaro ;Abalassaṃva sīghasso , hitvā yāti sumedhaso ’’ ti .
Tattha appamattoti sativepullappattatāya appamādasampanne khīṇāsavo .
Pamattesūti sativosagge ṭhitesu sattesu .
Suttesūti satijāgariyābhāvena sabbiriyāpathesu niddāyantesu .
Bahujāgaroti mahante sativepulle jāgariye ṭhito .
Abalassaṃvāti kuṇṭhapādaṃ chinnajavaṃ dubbalassaṃ sīghajavo sindhavājānīyo viya .
Sumedhasoti uttamapañño .
Tathārūpaṃ puggalaṃ āgamenapi adhigamenapi hitvā yāti .
Mandapaññasmiñhi ekaṃ suttaṃ gahetuṃ vāyamanteyeva sumedhaso ekaṃ vaggaṃ gaṇhāti , evaṃ tāva āgamena hitvā yāti .
Mandapaññe pana rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni kātuṃ vāyamanteyeva kammaṭṭhānaṃ uggahetvā sajjhāyanteyeva ca sumedhaso pubbabhāgepi parena kataṃ rattiṭṭhānaṃ vā divāṭṭhānaṃ vā pavisitvā kammaṭṭhānaṃ sammasanto sabbakilese khepetvā neva lokuttaradhamme hatthagate
P1.263 karoti , evaṃ adhigamenapi hitvā yāti .Vaṭṭe pana naṃ hitvā chaḍḍetvā vaṭṭato nissaranto yātiyevāti .
Gāthāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Pamattāpamattadvesahāyakavatthu chaṭṭhaṃ .