4. Pasenadikosalavatthu
Middhī yadā hotīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto rājānaṃ pasenadikosalaṃ ārabbha kathesi .
Ekasmiñhi samaye rājā taṇḍuladoṇassa odanaṃ tadupiyena sūpabyañjanena bhuñjati .
So ekadivasaṃ bhuttapātarāso bhattasammadaṃ avinodetvāva satthu santikaṃ gantvā kilantarūpo ito cito ca samparivattati , niddāya abhibhuyyamānopi
P4.16 ujukaṃ nipajjituṃ asakkonto ekamantaṃV2.290 nisīdi .Atha naṃ satthā āha –
‘‘ kiṃ , mahārāja , avissamitvāva āgatosī ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante , bhuttakālato paṭṭhāya me mahādukkhaṃ hotī ’’ ti .
Atha naṃ satthā ,‘‘ mahārāja , atibahubhojanaṃ evaṃ dukkhaṃ hotī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
325.
‘‘ Middhī yadā hoti mahagghaso ca ,
Niddāyitā samparivattasāyī ;
Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho ,
Punappunaṃ gabbhamupeti mando ’’ ti .
Tattha middhīti thinamiddhābhibhūto .
Mahagghaso cāti mahābhojano āharahatthakaalaṃsāṭakatatravaṭṭakakākamāsakabhuttavamitakānaṃ aññataro viya .
Nivāpapuṭṭhoti kuṇḍakādinā sūkarabhattena puṭṭho .
Gharasūkaro hi daharakālato paṭṭhāya posiyamāno thūlasarīrakāle gehā bahi nikkhamituṃ alabhanto heṭṭhāmañcādīsu samparivattitvā
M2.316 assasanto passasanto sayateva .Idaṃ vuttaṃ hoti – yadā puriso middhī ca
P4.17 hoti mahagghaso ca , nivāpapuṭṭho mahāvarāho viya ca aññena iriyāpathena yāpetuṃ asakkonto niddāyanasīlo samparivattasāyī , tadā so ‘‘ aniccaṃ dukkhaṃ anattā ’’ ti tīṇi lakkhaṇāni manasikātuṃ na sakkoti .Tesaṃ amanasikārā mandapañño punappunaṃ gabbhamupeti , gabbhavāsato na parimuccatīti .
Desanāvasāne satthā rañño upakāravasena –
‘‘ Manujassa sadā satīmato , mattaṃ jānato laddhabhojane ;
Tanukassa bhavanti vedanā , saṇikaṃ jīrati āyu pālayan ’’ ti .( saṃ . ni .1.124);
Imaṃ gāthaṃ vatvā uttaramāṇavaṃ uggaṇhāpetvā ‘‘ imaṃ gāthaṃ rañño bhojanavelāya pavedeyyāsi , iminā upāyena bhojanaṃ parihāpeyyāsī ’’ ti upāyaṃ ācikkhi , so tathā akāsi .
Rājā aparena samayena nāḷikodanaparamatāya saṇṭhito susallahukasarīro sukhappatto satthari uppannavissāso sattāhaṃ asadisadānaṃ pavattesi .
Dānānumodanāya mahājano mahantaṃ visesaṃ pāpuṇīti .
Pasenadikosalavatthu catutthaṃ .