6. Paṇḍitavaggo

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Paṇḍitavaggo

1. Rādhattheravatthu

NidhīnaṃvaV1.308M1.346P2.104 pavattāran ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto āyasmantaṃ rādhattheraṃ ārabbha kathesi .

So kira gihikāle sāvatthiyaṃ duggatabrāhmaṇo ahosi .

So ‘‘ bhikkhūnaṃ santike jīvissāmī ’’ ti cintetvā vihāraṃ gantvā appaharitakaṃ karonto pariveṇaṃ sammajjanto mukhadhovanādīni dadanto antovihāreyeva vasi .

Bhikkhūpi naṃ saṅgaṇhiṃsu , pabbājetuṃ pana na icchanti .

So pabbajjaṃ alabhamāno kiso ahosi .

Athekadivasaṃ satthā paccūsakāle lokaṃ volokento taṃ brāhmaṇaṃ disvā ‘‘ kiṃ nu kho ’’ ti upadhārento ‘‘ arahā bhavissatī ’’ ti ñatvā sāyanhasamaye vihāracārikaṃ caranto viya brāhmaṇassa santikaṃ gantvā ,‘‘ brāhmaṇa , kiṃ karonto vicarasī ’’ ti āha .

‘‘ Bhikkhūnaṃ vattapaṭivattaṃ karonto , bhante ’’ tiP2.105 .

‘‘ Labhasi nesaṃ santikā saṅgahan ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante , āhāramattaṃ labhāmi , na pana maṃ pabbājentī ’’ ti .

Satthā etasmiṃ nidāne bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā tamatthaṃ pucchitvā ,‘‘ bhikkhave , atthi koci imassa brāhmaṇassa adhikāraṃ saratī ’’ ti pucchi .

Sāriputtatthero ‘‘ ahaṃ , bhante , sarāmi , ayaṃ me rājagahe piṇḍāya carantassa attano abhihaṭaṃ kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi , imamassāhaṃ adhikāraṃ sarāmī ’’ ti āha .

So satthārā ‘‘ kiṃ pana te , sāriputta , evaṃ katūpakāraṃ dukkhato mocetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vutte ,‘‘ sādhu , bhante , pabbājessāmī ’’ ti taṃ brāhmaṇaṃ pabbājesi .

Tassa bhattagge āsanapariyante āsanaṃ pāpuṇāti , yāgubhattādīhipi kilamati .

Thero taṃ ādāya cārikaṃ pakkāmi , abhikkhaṇañca naṃ ‘‘ idaṃ te kattabbaṃ , idaṃ te na kattabban ’’ ti ovadi anusāsi .

So suvaco ahosi padakkhiṇaggāhī .

Tasmā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāno katipāheneva arahattaṃ pāpuṇi .

Thero taṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā vanditvā nisīdi .

Atha naṃ satthā paṭisanthāraṃ katvā āha –

‘‘ suvaco nu kho , sāriputta , te antevāsiko ’’ tiM1.347 .

‘‘ Āma , bhante , ativiyaV1.309 suvaco , kismiñci dose vuccamāne na kuddhapubbo ’’ ti .

‘‘ SāriputtaP2.106 , evarūpe saddhivihārike labhanto kittake gaṇheyyāsī ’’ ti ?

‘‘ Bhante , bahukepi gaṇheyyamevā ’’ ti .

Athekadivasaṃ dhammasabhāya kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –

‘‘ sāriputtatthero kira kataññū katavedī , kaṭacchubhikkhāmattaṃ upakāraṃ saritvā duggatabrāhmaṇaṃ pabbājesi .

Theropi ovādakkhamo ovādakkhamameva labhī ’’ ti .

Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi sāriputto kataññū katavedīyevā ’’ ti vatvā tamatthaṃ pakāsetuṃ –

‘‘ Alīnacittaṃ nissāya , pahaṭṭhā mahatī camū ;

Kosalaṃ senāsantuṭṭhaṃ , jīvaggāhaṃ agāhayi .

‘‘ Evaṃ nissayasampanno , bhikkhu āraddhavīriyo ;

Bhāvayaṃ kusalaṃ dhammaṃ , yogakkhemassa pattiyā ;

Pāpuṇe anupubbena , sabbasaṃyojanakkhayan ’’ ti .( jā .1.2.11-12)–

Imaṃ dukanipāte alīnacittajātakaṃ vitthāretvā kathesi .

Tadā kira vaḍḍhakīhi pādassa arogakaraṇabhāvena kahaṃ attano upakāraṃ ñatvā sabbasetassa hatthipotakassa dāyako ekacāriko hatthī sāriputtatthero ahosīti evaṃ theraṃ ārabbha jātakaṃ kathetvā rādhattheraṃ ārabbha ,‘‘ bhikkhave , bhikkhunā nāma rādhena viya suvacena bhavitabbaṃ , dosaṃ dassetvā ovadiyamānenapi na kujjhitabbaṃ , ovādadāyako pana nidhiācikkhaṇako viya daṭṭhabbo ’’ ti vatvā anusandhiṃP2.107 ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

76.

‘‘ Nidhīnaṃva pavattāraṃ , yaṃ passe vajjadassinaṃ ;

Niggayhavādiṃ medhāviṃ , tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje ;

Tādisaṃ bhajamānassa , seyyo hoti na pāpiyo ’’ ti .

Tattha nidhīnan ti tattha tattha nidahitvā ṭhapitānaṃ hiraññasuvaṇṇādipūrānaṃ nidhikumbhīnaṃ .

Pavattāran ti kicchajīvike duggatamanusse anukampaṃ katvā ‘‘ ehi , sukhena jīvanūpāyaṃ dassessāmī ’’ ti nidhiṭṭhānaṃ netvā hatthaṃ pasāretvā ‘‘ imaṃ gahetvā sukhena jīvā ’’ ti ācikkhitāraṃ viya .

Vajjadassinan ti dve vajjadassino ‘‘ iminā naṃ asāruppena vā khalitena vā saṅghamajjhe niggaṇhissāmī ’’ ti randhagavesakoM1.348 ca , aññātaṃ ñāpanatthāya ñātaṃ anuggahaṇatthāyaV1.310 sīlādīnamassa vuddhikāmatāya taṃ taṃ vajjaṃ olokanena ullumpanasabhāvasaṇṭhito ca .

Ayaṃ idha adhippeto .

Yathā hi duggatamanusso ‘‘ imaṃ gaṇhāhī ’’ ti tajjetvāpi pothetvāpi nidhiṃ dassente kopaṃ na karoti , pamudito eva hoti , evameva evarūpe puggale asāruppaṃ vā khalitaṃ vā disvā ācikkhante kopo na kātabbo , tuṭṭheneva bhavitabbaṃ ,‘‘ bhante , mahantaṃ vo kammaṃ kataṃP2.108 , mayhaṃ ācariyupajjhāyaṭṭhāne ṭhatvā ovadantehi punapi maṃ vadeyyāthā ’’ ti pavāretabbameva .

Niggayhavādin ti ekacco hi saddhivihārikādīnaṃ asāruppaṃ vā khalitaṃ vā disvā ‘‘ ayaṃ me mukhodakadānādīhi sakkaccaṃ upaṭṭhahati , sace naṃ vakkhāmi , na maṃ upaṭṭhahissati , evaṃ me parihāni bhavissatī ’’ ti vatthuṃ avisahanto na niggayhavādī nāma hoti .

So imasmiṃ sāsane kacavaraṃ ākirati .

Yo pana tathārūpaṃ vajjaṃ disvā vajjānurūpaṃ tajjento paṇāmento daṇḍakammaṃ karonto vihārā taṃ nīharanto sikkhāpeti , ayaṃ niggayhavādī nāma seyyathāpi sammāsambuddho .

Vuttañhetaṃ –

‘‘ niggayha niggayhāhaṃ , ānanda , vakkhāmi , pavayha pavayha , ānanda , vakkhāmi , yo sāro so ṭhassatī ’’ ti ( ma . ni .3.196).

Medhāvin ti dhammojapaññāya samannāgataṃ .

Tādisan ti evarūpaṃ paṇḍitaṃ bhajeyya payirupāseyya .

Tādisañhi ācariyaṃ bhajamānassa antevāsikassa seyyo hoti , na pāpiyo vaḍḍhiyeva hoti , no parihānīti .

Desanāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .

Rādhattheravatthu paṭhamaṃ .

Issues

Select Version

Dhammapada-aṭṭhakathā

Dhammapada-aṭṭhakathā