Issues
Select Version
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

10. Maṇikārakulūpakatissattheravatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Maṇikārakulūpakatissattheravatthu

Gabbhameketi imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto maṇikārakulūpakaṃ tissattheraṃ ārabbha kathesi .
So kira thero ekassa maṇikārassa kule dvādasa vassāni bhuñji .
Tasmiṃ kule jayampatikā mātāpituṭṭhāne ṭhatvā theraṃ paṭijaggiṃsu .
Athekadivasaṃ so maṇikāro therassa purato maṃsaṃ chindanto nisinno hoti .
Tasmiṃ khaṇe rājā pasenadi kosalo ekaṃ maṇiratanaṃ ‘‘ imaṃV2.21 dhovitvā vijjhitvā pahiṇatū ’’ ti pesesi .
Maṇikāro salohitenevaM2.23 hatthena taṃ paṭiggahetvā peḷāya upari ṭhapetvāP3.35 hatthadhovanatthaṃ anto pāvisi .
Tasmiṃ pana gehe posāvaniyakoñcasakuṇo atthi .
So lohitagandhena maṃsasaññāya taṃ maṇiṃ therassa passantasseva gili .
Maṇikāro āgantvā maṇiṃ apassanto ‘‘ maṇi kena gahito ’’ ti bhariyañca puttake ca paṭipāṭiyā pucchitvā tehi ‘‘ na gaṇhāmā ’’ ti vutte ‘‘ therena gahito bhavissatī ’’ ti .
Cintetvā bhariyāya saddhiṃ mantesi –
‘‘ therena maṇi gahito bhavissatī ’’ ti .
Sā , sāmi , mā evaṃ avaca , ettakaṃ kālaṃ mayā therassa na kiñci vajjaṃ diṭṭhapubbaṃ , na so maṇiṃ gaṇhātīti .
Maṇikāro theraṃ pucchi –
‘‘ bhante , imasmiṃ ṭhāne maṇiratanaṃ tumhehi gahitan ’’ ti .
Na gaṇhāmi , upāsakāti .
Bhante , na idha añño atthi , tumhehiyeva gahito bhavissati , detha me maṇiratananti .
So tasmiṃ asampaṭicchante puna bhariyaṃ āha –
‘‘ thereneva maṇi gahito , pīḷetvā naṃ pucchissāmī ’’ ti .
Sā , sāmi , mā no nāsayi , varaṃ amhehi dāsabyaṃ upagantuṃ , na ca theraṃ evarūpaṃ vattunti .
So ‘‘ sabbeva mayaṃ dāsattaṃ upagacchantā maṇimūlaṃ na agghāmā ’’ ti rajjuṃ gahetvā therassa sīsaṃ veṭhetvā daṇḍenaP3.36 ghaṭṭesi .
Therassa sīsato ca kaṇṇanāsāhi ca lohitaṃ pagghari , akkhīni nikkhamanākārappattāni ahesuṃ , so vedanāpamatto bhūmiyaṃ pati .
Koñco lohitagandhenā gantvā lohitaṃ pivi .
Atha naṃ maṇikāro there uppannakodhavegena ‘‘ tvaṃ kiṃ karosī ’’ ti pādena paharitvā khipi .
So ekappahāreneva maritvā uttāno ahosi .
Thero taṃ disvā , upāsaka , sīse veṭhanaṃ tāva me sithilaṃ katvā imaṃ koñcaṃ olokehi ‘‘ mato vā , no vā ’’ ti .
Atha naṃ so āha –
‘‘ eso viya tvampi marissasī ’’ ti .
Upāsaka , iminā so maṇi gilito , sace ayaṃ na amarissā , na te ahaṃ marantopi maṇiṃ ācikkhissanti .
So tassa udaraṃ phāletvā maṇiṃ disvā pavedhento saṃviggamānaso therassa pādamūle nipajjitvā ‘‘ khamatha , me , bhante , ajānantena mayā katan ’’ ti āha .
Upāsaka , neva tuyhaṃ doso atthi , na mayhaṃ , vaṭṭassevesa doso , khamāmi teti .
Bhante , sace me khamatha , pakatiniyāmeneva me gehe nisīditvā bhikkhaṃ gaṇhathāti .
‘‘ Upāsaka , na dānāhaṃ ito paṭṭhāya paresaṃM2.24 gehassa antochadanaṃ pavisissāmi , antogehapavesanasseva hiP3.37 ayaṃ doso , ito paṭṭhāya pādesu āvahantesu gehadvāre ṭhitova bhikkhaṃ gaṇhissāmī ’’ ti vatvā dhutaṅgaṃ samādāya imaṃ gāthamāha –
‘‘ PaccatiV2.22 munino bhattaṃ , thokaṃ thokaṃ kule kule ;
Piṇḍikāya carissāmi , atthi jaṅghabalaṃ mamā ’’ ti .( theragā .248)–
Idañca pana vatvā thero teneva byādhinā na cirasseva parinibbāyi .
Koñco maṇikārassa bhariyāya kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi .
Maṇikāro kālaṃ katvā niraye nibbatti .
Maṇikārassa bhariyā there muducittatāya kālaṃ katvā devaloke nibbatti .
Bhikkhū satthāraṃ tesaṃ abhisamparāyaṃ pucchiṃsu .
Satthā ,‘‘ bhikkhave , idhekacce gabbhe nibbattanti , ekacce pāpakārino niraye nibbattanti , ekacce katakalyāṇā devaloke nibbattanti , anāsavā pana parinibbāyantī ’’ ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
126.
‘‘ Gabbhameke uppajjanti , nirayaṃ pāpakammino ;
Saggaṃ sugatino yanti , parinibbanti anāsavā ’’ ti .
Tattha gabbhan ti idha manussagabbhova adhippeto .
Sesamettha uttānatthameva .
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti .
Maṇikārakulūpakatissattheravatthu dasamaṃ .