4. Anāthapiṇḍikaseṭṭhivatthu
Pāpopi
V2.7 passatī bhadran ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikaṃ ārabbha kathesi .Anāthapiṇḍiko
P3.10 hi vihārameva uddissa catupaṇṇāsakoṭidhanaṃ buddhasāsane vikiritvā satthari jetavane viharante devasikaṃ tīṇi mahāupaṭṭhānāni gacchati , gacchanto ca ‘‘ kiṃ nu kho ādāya āgatoti sāmaṇerā vā daharā vā hatthampi me olokeyyun ’’ ti tucchahattho nāma na gatapubbo .Pātova gacchanto yāguṃ gāhāpetvāva gacchati , katapātarāso sappinavanītādīni bhesajjāni .
Sāyanhasamaye mālāgandhavilepanavatthādīni gāhāpetvā gacchati .
Evaṃ niccakālameva divase divase dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhati .
Aparabhāge dhanaṃ parikkhayaṃ gacchati .
Vohārūpajīvinopissa hatthato aṭṭhārasakoṭidhanaṃ iṇaṃ gaṇhiṃsu , kulasantakāpissa aṭṭhārasahiraññakoṭiyo , nadītīre nidahitvā ṭhapitā udakena kūle bhinne mahāsamuddaṃ pavisiṃsu .
Evamassa anupubbena dhanaṃ parikkhayaṃ agamāsi .
So evaṃbhūtopi saṅghassa dānaṃ detiyeva , paṇītaṃ pana katvā dātuṃ na sakkoti .
So ekadivasaṃ satthārā ‘‘ dīyati pana te , gahapati , kule dānan ’’ ti vutte ‘‘ dīyati , bhante , tañca kho kaṇājakaṃ bilaṅgadutiyan ’’ ti āha .
Atha naṃ
M2.8 satthā ,‘‘ gahapati ,‘ lūkhaṃ dānaṃ demī ’ ti mā cintayi .Cittasmiñhi paṇīte buddhādīnaṃ dinnadānaṃ lūkhaṃ nāma natthi , apica tvaṃ aṭṭhannaṃ ariyapuggalānaṃ dānaṃ desi , ahaṃ pana velāmakāle sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā mahādānaṃ
P3.11 pavattayamānopi tisaraṇagatampi kañci nālatthaṃ , dakkhiṇeyyā nāma evaṃ dullabhā .Tasmā ‘ lūkhaṃ me dānan ’ ti mā cintayī ’’ ti vatvā velāmasutta massa ( a . ni .9.20) kathesi .
Athassa dvārakoṭṭhake adhivatthā devatā satthari ceva satthusāvakesu ca gehaṃ pavisantesu tesaṃ tejena saṇṭhātuṃ asakkontī ,‘‘ yathā ime imaṃ gehaṃ na pavisanti , tathā gahapatiṃ paribhindissāmī ’’ ti taṃ vattukāmāpi issarakāle kiñci vattuṃ nāsakkhi , idāni ‘‘ panāyaṃ duggato gaṇhissati me vacanan ’’ ti rattibhāge seṭṭhissa sirigabbhaṃ pavisitvā ākāse aṭṭhāsi .
Atha seṭṭhi naṃ disvā ‘‘ ko eso ’’ ti āha .
Ahaṃ te mahāseṭṭhi catutthadvārakoṭṭhake adhivatthā devatā , tuyhaṃ ovādadānatthāya āgatāti .
Tena hi ovadehīti .
Mahāseṭṭhi tayā pacchimakālaṃ anoloketvāva samaṇassa gotamassa sāsane bahuṃ dhanaṃ vippakiṇṇaṃ , idāni duggato hutvāpi taṃ na muñcasiyeva , evaṃ vattamāno katipāheneva ghāsacchādanamattampi na labhissasi
V2.8 , kiṃ te samaṇena gotamena , atipariccāgato oramitvā kammante payojento kuṭumbaṃ saṇṭhāpehīti .Ayaṃ me tayā dinnaovādoti .
Āma , seṭṭhīti .
Gaccha , nāhaṃ tādisīnaṃ satenapi sahassenapi satasahassenapi
P3.12 sakkā kampetuṃ , ayuttaṃ te vuttaṃ , kaṃ tayā mama gehe vasamānāya , sīghaṃ sīghaṃ me gharā nikkhamāhīti .Sā sotāpannassa ariyasāvakassa vacanaṃ sutvā ṭhātuṃ asakkontī dārake ādāya nikkhami , nikkhamitvā ca pana aññattha vasanaṭṭhānaṃ alabhamānā ‘‘ seṭṭhiṃ khamāpetvā tattheva vasissāmī ’’ ti nagarapariggāhakaṃ devaputtaṃ upasaṅkamitvā attanā katāparādhaṃ ācikkhitvā ‘‘ ehi , maṃ seṭṭhissa santikaṃ netvā khamāpetvā vasanaṭṭhānaṃ dāpehī ’’ ti āha .
So ‘‘ ayuttaṃ tayā vuttaṃ , nāhaṃ tassa santikaṃ gantuṃ ussahāmī ’’ ti taṃ paṭikkhipi .
Sā catunnaṃ mahārājānaṃ santikaṃ gantvā tehipi paṭikkhittā sakkaṃ devarājānaṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ ācikkhitvā ,‘‘ ahaṃ , deva , vasanaṭṭhānaṃ alabhamānā dārake
M2.9 hatthena gahetvā anāthā vicarāmi , vasanaṭṭhānaṃ me dāpehī ’’ ti suṭṭhutaraṃ yāci .Atha naṃ so ‘‘ ahampi tava kāraṇā seṭṭhiṃ vattuṃ na sakkhissāmi , ekaṃ pana te upāyaṃ kathessāmī ’’ ti āha .
Sādhu , deva , kathehīti .
Gaccha , seṭṭhino āyuttakavesaṃ gahetvā seṭṭhissa hatthato paṇṇaṃ āropetvā vohārūpajīvīhi gahitaṃ aṭṭhārasakoṭidhanaṃ attano ānubhāvena sodhetvā tucchagabbhe pūretvā mahāsamuddaṃ
P3.13 paviṭṭhaṃ aṭṭhārasakoṭidhanaṃ atthi , aññampi asukaṭṭhāne nāma assāmikaṃ aṭṭhārasakoṭidhanaṃ atthi , taṃ sabbaṃ saṃharitvā tassa tucchagabbhe pūretvā daṇḍakammaṃ katvā khamāpehīti .Sā ‘‘ sādhu , devā ’’ ti vuttanayeneva taṃ sabbaṃ katvā puna tassa sirigabbhaṃ obhāsayamānā ākāse ṭhatvā ‘‘ ko eso ’’ ti vutte ahaṃ te catutthadvārakoṭṭhake adhivatthā andhabāladevatā , mayā andhabālatāya yaṃ tumhākaṃ santike kathitaṃ , taṃ me khamatha .
Sakkassa hi me vacanena catupaṇṇāsakoṭidhanaṃ saṃharitvā tucchagabbhapūraṇaṃ daṇḍakammaṃ kataṃ , vasanaṭṭhānaṃ alabhamānā kilamāmīti .
Anāthapiṇḍiko cintesi –
‘‘ ayaṃ devatā ‘ daṇḍakammañca me katan ’ ti vadati , attano ca dosaṃ paṭijānāti , sammāsambuddhassa naṃ dassessāmī ’’ ti .
So taṃ satthu santikaṃ netvā tāya katakammaṃ sabbaṃ ārocesi .
Devatā satthu pādesu sirasā nipatitvā ,‘‘ bhante , yaṃ mayā andhabālatāya tumhākaṃ guṇe ajānitvā pāpakaṃ vacanaṃ vuttaṃ , taṃ me khamathā ’’ ti satthāraṃ khamāpetvā mahāseṭṭhiṃ khamāpesi .
Satthā kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākavasena seṭṭhiñceva devatañca ovadanto ‘‘ idha , gahapati , pāpapuggalopi yāva pāpaṃ na paccati , tāva bhadrampi passati .
Yadā panassa pāpaṃ paccati , tadā pāpameva passati .
Bhadrapuggalopi yāva bhadraṃ na paccati , tāva pāpāni passati .
Yadā panassa
V2.9 bhadraṃ paccati , tadā bhadramevaP3.14 passatī ’’ ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi – 119.
‘‘ Pāpopi passatī bhadraṃ , yāva pāpaṃ na paccati ;
Yadā ca paccatī pāpaṃ , atha pāpo pāpāni passati .
120.
‘‘ Bhadropi passatī pāpaṃ , yāva bhadraṃ na paccati ;
Yadā ca paccatī bhadraṃ , atha bhadro bhadrāni passatī ’’ ti .
Tattha
M2.10 pāpoti kāyaduccaritādinā pāpakammena yuttapuggalo .Sopi hi purimasucaritānubhāvena nibbattaṃ sukhaṃ anubhavamāno bhadrampi passati .
Yāva pāpaṃ na paccatīti yāvassa taṃ pāpakammaṃ diṭṭhadhamme vā samparāye vā vipākaṃ na deti .
Yadā panassa taṃ diṭṭhadhamme vā samparāye vā vipākaṃ deti , atha diṭṭhadhamme vividhā kammakāraṇā , samparāye ca apāyadukkhaṃ anubhonto so pāpo pāpāniyeva passati .
Dutiyagāthāyapi kāyasucaritādinā bhadrakammena yutto bhadro .
Sopi hi purimaduccaritānubhāvena nibbattaṃ dukkhaṃ anubhavamāno pāpaṃ passati .
Yāva bhadraṃ na paccatīti yāvassa taṃ bhadraṃ kammaṃ diṭṭhadhamme vā samparāye vā vipākaṃ na deti .
Yadā pana taṃ vipākaṃ deti , atha diṭṭhadhamme lābhasakkārādisukhaṃ , samparāye ca dibbasampattisukhaṃ anubhavamāno so bhadro bhadrāniyeva passatīti .
Desanāvasāne
P3.15 sā devatā sotāpattiphale patiṭṭhahi , sampattaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti .Anāthapiṇḍikaseṭṭhivatthu catutthaṃ .